Σαν σήμερα

Η 28η Μαΐου συνδέεται με μερικά πολύ ενδιαφέροντα ιστορικά γεγονότα, γεννήσεις και θανάτους στον κόσμο των μαθηματικών και των θετικών επιστημών. Ακολουθεί η αναλυτική καταγραφή των σημαντικότερων σταθμών της σημερινής ημέρας: 1. Η Πρόβλεψη της Έκλειψης από τον Θαλή τον Μιλήσιο (585 π.Χ.) Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, στις 28 Μαΐου του 585 π.Χ. σημειώθηκε μια ολική έκλειψη Ηλίου, η οποία είχε προβλεφθεί με ακρίβεια από τον Θαλή τον Μιλήσιο (τον θεμελιωτή της ελληνικής γεωμετρίας και φιλοσοφίας). Η διαδικασία: Η πρόβλεψη βασίστηκε πιθανότατα στον εντοπισμό του κύκλου Σάρος (μια περιοδικότητα περίπου 18 ετών και 11 ημερών που χαρακτηρίζει τις εκλείψεις), τον οποίο ο Θαλής είχε μελετήσει από βαβυλωνιακά αρχεία. Ιστορική σημασία: Η έκλειψη αυτή συνέβη κατά τη διάρκεια της «Μάχης του Έκλειψης» (ή Μάχης του Άλυ ποταμού) μεταξύ των Μήδων και των Λυδών. Το ξαφνικό σκοτάδι ερμηνεύτηκε ως θεϊκό σημάδι, με αποτέλεσμα οι δύο πλευρές να κηρύξουν ανακωχή και να σταματήσουν τον πόλεμο. Θεωρείται το αρχαιότερο ιστορικό γεγονός του οποίου γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία χάρη στους αστρονομικούς/μαθηματικούς υπολογισμούς. 2. Η Σύλληψη του John Dee για... «Υπολογισμούς» (1555) Στις 28 Μαΐου 1555, ο Άγγλος μαθηματικός, αστρονόμος και σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄, John Dee, συνελήφθη με την κατηγορία του "calculating" (υπολογισμού/μαθηματικών πράξεων). Η διαδικασία: Εκείνη την εποχή στην Αγγλία, η προχωρημένη μαθηματική γνώση, η γεωμετρία και η αστρονομία συχνά συγχέονταν από τις αρχές και τον απλό λαό με τη μαγεία και τη νεκρομαντεία. Ιστορική σημασία: Οι αρχές είχαν κατασχέσει και κάψει μαθηματικά βιβλία της εποχής, θεωρώντας τα βιβλία ξορκιών. Ο Dee κρατήθηκε για τρεις μήνες πριν αφεθεί ελεύθερος, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες και τις προκαταλήψεις που αντιμετώπιζε η μαθηματική κοινότητα κατά την Αναγέννηση. 3. Ο Θάνατος του Joseph Díaz Gergonne (1859) Σαν σήμερα το 1859 έφυγε από τη ζωή ο Γάλλος μαθηματικός και λογικός Joseph Díaz Gergonne. Η διαδικασία: Ο Gergonne εισήγαγε στον μαθηματικό κόσμο τον όρο «Πολικότητα» (Polarity) στη γεωμετρία και υπήρξε ένας από τους βασικούς θεμελιωτές της Αρχής της Δυικότητας (Principle of Duality) στην Προβολική Γεωμετρία, αποδεικνύοντας πώς γεωμετρικά θεωρήματα για σημεία και ευθείες μπορούν να μετασχηματιστούν στα δυϊκά τους (ευθείες και σημεία). Ιστορική σημασία: Ίδρυσε το Annales de mathématiques pures et appliquées (γνωστό και ως Annales de Gergonne), το οποίο ήταν το πρώτο περιοδικό στον κόσμο που ήταν αποκλειστικά αφιερωμένο στα μαθηματικά. 4. Η Επιστολή του Einstein για την Emmy Noether (1935) Στις 28 Μαΐου 1935, λίγο μετά τον θάνατο της κορυφαίας μαθηματικού Emmy Noether, δημοσιεύτηκε στους New York Times μια ιστορική επιστολή του Albert Einstein. Η διαδικασία: Ο Einstein ένιωσε την ανάγκη να αποτίσει φόρο τιμής στη γυναίκα που έλυσε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας μέσω του περίφημου Θεωρήματος της Noether (το οποίο συνδέει τις συμμετρίες ενός φυσικού συστήματος με τους νόμους διατήρησης, όπως της ενέργειας και της ορμής). Η δήλωση: Στην επιστολή του έγραψε: «Κατά την κρίση των πλέον αρμόδιων ζωντανών μαθηματικών, η Φροϊλάιν Noether ήταν η πιο σημαντική δημιουργική μαθηματική ιδιοφυΐα που έχει αναδειχθεί από τότε που ξεκίνησε η ανώτερη εκπαίδευση των γυναικών.» 5. Ο Θάνατος του Otton Marcin Nikodym (1974) Στις 28 Μαΐου 1974 πέθανε ο Πολωνός μαθηματικός Otton Marcin Nikodym. Η διαδικασία: Το όνομά του έχει μείνει αθάνατο στη Μαθηματική Ανάλυση και τη Θεωρία Μέτρου μέσω του διάσημου Θεωρήματος Radon-Nikodym. Ιστορική σημασία: Το θεώρημα αυτό παρέχει τις αναγκαίες και ικανές συνθήκες ώστε ένα μέτρο να εκφραστεί ως ολοκλήρωμα μιας συνάρτησης (της παραγώγου Radon-Nikodym) ως προς ένα άλλο μέτρο, μια έννοια απολύτως θεμελιώδη για τη σύγχρονη Θεωρία Πιθανοτήτων και τη Στατιστική.